U Gradskoj galeriji ,,Rajko Petković” Srbac večeras je održana promocija fototipskog izdanja knjige ,,Zakonopravila Svetog Save – Tvrdoško-savinski prepis”, u izdanju Zadužbine „Knez Miroslav Humski“ Trebinje, a organizator promocije je bila Narodna biblioteke.

Početak ovog književno-istorijskog skupa blagoslovio je protojerej Željko Sarić, a o knjizi i značaju Svetog Save za cjelokupni pravoslavni narod govorili su istoričari Predrag Lozo i Dejan Došlić i direktor Centra za društveno-politička istraživanja Republike Srpske  Dušan Pavlović.

Fototipsko izdanje Zakonopravila koje je promovisano, jedno je od 11 sačuvanih prepisa koje je neko vrijeme čuvano u manastiru Tvrdoš u Trebinju.

Tokom večeri je zaključeno da ovo kapitalno djelo, temelj srpske državnosti i duhovnosti, ogledalo srpske istorije i duhovnosti,  ima ključni značaj za istoriju i kulturni kontinuitet srpskog, ali i drugih pravoslavnih naroda.

Prisutnim posjetiocima se prvo obratio istoričar Predrag Lozo koji je rekao da je riječ o zbirci kanonskog crkvenog prava i svjetovnog prava koju je priredio Rastko Nemanjić, potonji monah i Sveti Sava, čime su postavljeni temelji srpske pravne državnosti, duhovnosti, kao i crkvene i državne organizacije. Istakao je da je  Zakonopravilo dokument od presudnog značaja za cjelokupan sistem vrijednosti na kojima srpski narod i danas funkcioniše.

,,Izdanje koje je predstavljeno jeste fototipsko izdanje Zakonopravila, u izdanju Zadužbine kneza Miroslava Humskog iz Trebinja, i ono svjedoči o pregnuću jedne generacije koja je imala svijest i odgovornost da ponovo istakne značaj ovog djela. Zbog burne istorije nemamo originalni primjerak Zakonopravila iz vremena Svetog Save, ali je Srpska pravoslavna crkva, kroz svoje monaštvo i sveštenstvo, sačuvala jedanaest prepisa ovog djela. To svedoči o istrajnosti i čuvanju tradicije srpskog naroda u najtežim istorijskim okolnostima”, izjavio je Lozo i dodao da danas još uvek nemamo na jednom mjestu sabrana sva poznata izdanja, njihovu cjelovitu analizu i prevod na savremeni srpski jezik, što jasno ukazuje na potrebu za sistemskim i institucionalnim angažovanjem države, jer je riječ o jednom od temeljnih dokumenata srpskog istorijskog postojanja na ovim prostorima.

Dejan Došlić, istoričar i viši asistent na Filozofskom fakultetu u Banjoj Luci, kaže da je Zakonopravilo Svetog Save predstavlja jedinstvenu kodifikaciju građanskog prava i crkvenih kanona, zasnovanu na vizantijskoj, odnosno rimskoj pravnoj tradiciji. Došlić je istakao da je Sveti Sava je taj sistem uveo među Srbe, a preko srpskih prepisa Zakonopravilo su kasnije preuzimali i Bugari, Rusi, kao i drugi pravoslavni narodi. Njegov značaj posebno je prepoznat u ruskoj nauci, gdje se od 19. vijeka do danas neprestano ukazuje na ulogu Zakonopravila u oblikovanju pravnog sistema ruske države.

,,Danas je važno da se vratimo proučavanju Zakonopravila, ne samo kao pravnog spomenika, već kao ogledala našeg odnosa prema sopstvenoj tradiciji. Ono se ne može tumačiti isključivo iz savremene perspektive, već kroz razumijevanje sklada svjetovne i crkvene vlasti, simfonije dvije vlasti, na kojoj su počivali državnost i crkvenost u doba Nemanjića. Taj model i danas može biti ključ za promišljanje naše Crkve, države i društva“, naglasio je Došlić.

Direktor Centra za društveno-politička istraživanja Republike Srpske  Dušan Pavlović je, takođe, naglasio značaj Zakonopravila, naglasivši da je to najznačajniji dokument u srpskom narodu, kulturi i istoriji nakon prevoda Novog zavjeta, te da je to  djelo koje je odredilo sistem vrijednosti, mentalitet i odnos srpskog naroda prema Bogu, čovjeku i životu uopšte.

,,Istovremeno, Zakonopravilo predstavlja državno-pravni i civilizacijski kontinuitet srpskog naroda duži od osam vjekova. Zahvaljujući djelu Svetog Save, Srbi su još u srednjem vijeku postali dio evropske civilizacije, mnogo prije nekih naroda koje danas smatramo nosiocima savremene kulture. Iako je tokom viševjekovnog ropstva pod osmanskom vlašću mnogo toga izgubljeno, Zakonopravilo je opstalo i tada. Kasnije je ono bilo temelj i u Karađorđevoj Srbiji, kao i u kasnijim državnim oblicima. Ta tradicija vidljiva je i danas u odnosu države i Crkve u svim srpskim zemljama. Govoreći o Zakonopravilu, govorimo o tome ko smo i šta smo, o činjenici da smo civilizacijski prisutni gotovo hiljadu godina i da iz tog naslijeđa možemo crpiti snagu i smjernice za budući istorijski hod srpskog naroda“, rekao je Pavlović.

Direktor Narodne biblioteke Srbac Slaviša Stojković je izrazio zadovoljstvo što je promocija jedne ovako značajne knjige održana u Srpcu, dodajući da je potrebno o njoj govoriti, posebno u vrijeme kada se naš narod bori sa raznim krizama.

,,Vrlo je bitno u ovim teškim vremenima za institucije Republike Srpske da imamo obzira prema našim starim djelima koja su dali državnost. Ovdje je državnost data u trinaestom vijeku, što mi često zaboravimo. Mi smo vođeni ustavima iz osamnaestog-devetnaestog vijeka, a mi Ustav imamo već u trinaestom vijeku i pravila po kojima da živimo. Tako je vrlo bitno i naš jedini odgovor za ova krizna vremena jeste kultura sjećanja i pamćenja, jer na taj način mi čuvamo svoju tradiciju i svoju vjeru”, rekao je Stojković.

Među brojnim posjetiocima promocije bili su načelnik opštine Mlađan Drgagosavljević, poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske Radojica Vidović, odbornici Skupštine opštine Srbac, direktori javnih preduzeća i ustanova, jeromonah Ilarion iz manastira Osovica, protojerej stavrofor Dalibor Đekić iz Dervente, sveštenstvo sa područja naše opštine.